Ένα χρόνο μετά τη δημοσίευση του "On Politics Today" στο περιοδικό Commune, το κείμενο του Alain Badiou δημοσιεύτηκε τον περασμένο χειμώνα από τις Éditions des Lumières. Αυτό το "προσβάσιμο μικρό κόκκινο φυλλάδιο", σύμφωνα με τα λόγια του Maxime Cochard, του αρχισυντάκτη του και επίσης αρχισυντάκτη στο Commune, προσφέρει μια "σύνθεση των εμπειριών της αριστεράς και της σχέσης της με το κράτος την τελευταία δεκαετία, αντλώντας ιδιαίτερα από τις καταλήψεις δημόσιων πλατειών τη δεκαετία του 2010". Αυτή η κριτική της Vivian Petit συζητά την ανάλυσή της.
Οι πρώτες επαφές μεταξύ του εκδότη και του φιλοσόφου έγιναν το 2023: Ο Maxime Cochard πρότεινε, μεταξύ άλλων, στον Alain Badiou να αναπτύξει την αντίληψή του για το Κράτος, το οποίο περιγράφει ως «μοναδικό και ετερόδοξο», στο περιοδικό Commune . Η απόρριψη της συγχώνευσης της πολιτικής και της διαχείρισης της κρατικής εξουσίας είναι πράγματι μια από τις κεντρικές ιδέες που αναπτύσσονται στο On Politics Today , όπου ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι αυτός ο ορισμός του πολιτικού ενώνει τόσο τους καπιταλιστές όσο και όσους νοσταλγούν τον Στάλιν. Έτσι, όπως γράφει, «τα σοσιαλιστικά κράτη και τα δυτικά κοινοβουλευτικά κράτη έχουν μοιραστεί την απουσία πολιτικής, η οποία έχει αντικατασταθεί από την πρωτοκαθεδρία της οικονομικής διαχείρισης υπό την καθοδήγηση ενός αποπολιτικοποιημένου Κράτους » .
Όταν συμβαίνει πολιτική
Για τον Μπαντιού, η πολιτική δεν είναι ένας τρόπος διακυβέρνησης, αλλά μάλλον «το όνομα μιας στρατηγικής διαδικασίας» που συνδέεται με τη « σύγκρουση πολιτικών », δηλαδή την πάλη μεταξύ στρατοπέδων που υπερασπίζονται αντίθετες κοσμοθεωρίες. Έτσι, η σύγκρουση μεταξύ διαφορετικών πολιτικών προκύπτει όταν κάποιος αρνείται να μοιραστεί με τον αντίπαλο έναν κοινό ορισμό του τι είναι δυνατό ή αδύνατο.
Γραμμένο το 2016, κατά τη διάρκεια των διαμαρτυριών κατά του εργατικού νόμου στη Γαλλία, το κείμενο εξετάζει τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία των κινημάτων κατάληψης, συμπεριλαμβανομένου του κινήματος «Nuit Debout» στη Γαλλία. Ενώ αναγνωρίζει ότι αυτές οι καταλήψεις στόχευαν να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο σκέψης μας, αποσπώντας τον πολιτικό λόγο από το μονοπώλιο του κράτους, ο Μπαντιού επικρίνει αυτά τα κινήματα για την εμμονή τους με την ενότητα. «Η αδυναμία κάθε μαζικού κινήματος», γράφει, «είναι η εμμονή με την ενότητά του ». Σύμφωνα με τον ίδιο, τα κινήματα κατάληψης, με την δηλωμένη επιθυμία τους να ενώσουν τον λαό και να επανεφεύρουν την πολιτική, δεν κατάφεραν να κατανοήσουν τη σύγκρουση μεταξύ διαφορετικών πιθανών πολιτικών προσεγγίσεων - αυτή η αναζήτηση ενότητας συχνά θεωρείται ως μια κατοπτρική εικόνα της κρατικής εξουσίας, η οποία ισχυρίζεται ότι αντιπροσωπεύει τον λαό.
Ο Alain Badiou, ο οποίος παραδέχεται ότι δεν συμμετείχε σε αυτά τα κινήματα, δυστυχώς δεν επικεντρώνεται στις επικρίσεις για την αξίωση ενότητας ή ομοφωνίας που εκφράστηκαν ήδη από το 2016 στο πλαίσιο του αγώνα στη Γαλλία, ή τουλάχιστον στα περιθώριά του. Εκείνη την εποχή, ο Geoffroy de Lagasnerie ανέπτυξε ένα παρόμοιο επιχείρημα σε ένα άρθρο γνώμης που δημοσιεύτηκε στην Le Monde . Έγραψε: «Ο λαός, η λαϊκή κυριαρχία, η γενική βούληση, η κοινωνία, το κοινό καλό... αυτά δεν υπάρχουν. Και η ιδέα ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν στιγμές που ολόκληρος ο πληθυσμός θα συγκεντρωνόταν σε μια πλατεία είναι άνευ νοήματος. Δεν έχει συμβεί ποτέ. Ούτε κατά τη διάρκεια της «Αραβικής Άνοιξης» ούτε κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης. Και δεν θα συμβεί ποτέ. Ένα κίνημα είναι πάντα αντιπολιτευτικό: στρέφει μια τάξη ατόμων εναντίον μιας άλλης».
Σε αντίθεση με τον Μπαντιού, ο οποίος έδινε ύψιστη σημασία στις ιδέες και εξέφραζε επανειλημμένα τον σκεπτικισμό του απέναντι στον ντετερμινισμό και τις αναλύσεις που βασίζονταν στην αλληλεξάρτηση μεταξύ υποδομών και υπερκατασκευής, ο Λαγκασνερί προσέφερε μια κοινωνιολογική ανάλυση του φαινομένου. Εξήγησε την παγίδα ενός κινήματος που διεκδικεί ομοφωνία ή εκπροσώπηση του λαού μέσω της κοινωνικής του σύνθεσης, υποστηρίζοντας ότι όσοι μπορούν «να εκπροσωπήσουν τα ιδιαίτερα συμφέροντά τους ως συμφέροντα του 'λαού' (...) είναι αυτοί που βρίσκονται στις δημόσιες πλατείες: άτομα από την αστική λευκή μικροαστική τάξη, που συχνά ανήκουν στη δημόσια διοίκηση ή σε πολιτιστικούς και φοιτητικούς κύκλους».
Πολιτική και στρατηγική
Για τον Μπαντιού, το πρόβλημα φαίνεται να έγκειται πρωτίστως στην έλλειψη στρατηγικής και στον πολιτικό σκεπτικισμό που εκφράζεται στην καρδιά της εποχής μας. Υποστηρίζει ότι, όπως και στη Γαλλία, «στα μαζικά κινήματα στην Ισπανία, την Ελλάδα, την Τουρκία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Χονγκ Κονγκ και την Αίγυπτο, βρίσκει κανείς σημαντικά ίχνη πολιτικού σκεπτικισμού ». Σε αυτό το πλαίσιο, οι αναφορές στην ανάγκη να εφευρεθούν «νέες μορφές ζωής» ή να «αλλαχθεί η ζωή» θα ήταν σημάδια άρνησης της πολιτικής. Ενώ η κριτική του εναλλακτικισμού - δηλαδή, του ισχυρισμού για την υπεράσπιση ενός άλλου τρόπου ζωής χωρίς να αμφισβητηθούν τα οικονομικά και πολιτικά συστήματα - αποδεικνύεται σχετική, είναι λυπηρό το γεγονός ότι δεν γίνεται καμία αναφορά σε εκείνους που, όπως η Αόρατη Επιτροπή στο παρελθόν ή οι Εξεγέρσεις της Γης σήμερα, επιχειρούν να αρθρώσουν την υπεράσπιση εναλλακτικών τρόπων ζωής, την ανάπτυξη ενός λόγου και ενός πολιτικού αγώνα.
Στα γραπτά τους, τόσο η Αόρατη Επιτροπή όσο και οι συγγραφείς του βιβλίου * Πρώτοι Τρέμοι*, που εκδόθηκε με την έκδοση *Εξεγερσεις της Γης*, αρνούνται να περιορίσουν τις ενέργειές τους στην υπεράσπιση ενός εναλλακτικού τρόπου ζωής, χωρίς ωστόσο να γίνουν καθαρά διανοούμενοι ή μια στρατιωτικοποιημένη ομάδα έτοιμη για αντιπαράθεση. Ακολουθώντας τα βήματα του έργου του Georges Dumézil σχετικά με την τριλειτουργικότητα που ενώνει ιερείς, πολεμιστές και αγρότες, και αντλώντας από τις ιδέες και τους αγώνες της ριζοσπαστικής οικολογίας, επιχειρούν να αναπτύξουν μια δύναμη που είναι ταυτόχρονα διαλογική, μαχητική και υλική.
Για τον Alain Badiou, το κεντρικό ερώτημα είναι η υπεράσπιση μιας πολιτικής. Πρόκειται για την καθιέρωση «μιας πολιτικής εναντίον μιας άλλης ». Από τη δεκαετία του 1980, όλες οι κυβερνητικές πολιτικές έχουν υπηρετήσει μια ευρωπαϊκή και παγκόσμια καπιταλιστική ολιγαρχία, και πρέπει, μέσω του αγώνα, να αναγκάσουμε τη διαχείριση του καπιταλισμού να αναγνωρίσει τον εαυτό της ως τέτοια.
Αν η κατάσταση στην Αίγυπτο, τώρα υπό την κυριαρχία του Στρατάρχη Αλ-Σίσι, είναι χειρότερη από ό,τι πριν από το ισχυρό ιστορικό κίνημα που ανάγκασε τον Μουμπάρακ να παραιτηθεί, αυτό οφείλεται, εξηγεί ο Αλέν Μπαντιού, στην επιμονή προϋπαρχουσών πολιτικών δομών. Έτσι, στο πλαίσιο των εκλογών που διεξήχθησαν το 2011 και το 2012 μετά την πτώση του Μουμπάρακ, η μακροχρόνια Μουσουλμανική Αδελφότητα αποτέλεσε την πιο άμεσα διαθέσιμη πολιτική δύναμη για να καταλάβει την εξουσία, προτού η κυβέρνησή της αμφισβητηθεί με τη σειρά της και η κατάσταση ανακτήσει τον έλεγχο από μια στρατιωτική δύναμη που παρέμεινε αμετάβλητη.
Όσον αφορά τις αριστερές δυνάμεις στην Ευρώπη, ο Μπαντιού εξηγεί ότι οι εμπειρίες του ΣΥΡΙΖΑ και του Podemos ήταν καταδικασμένες σε αποτυχία λόγω της εστίασής τους στη διαχείριση της κρατικής πολιτικής, «επειδή ο ΣΥΡΙΖΑ και το Podemos είναι τελικά απλώς κοινοβουλευτικοί οργανισμοί». Τα σύγχρονα ριζοσπαστικά αριστερά κόμματα δεν εμφανίζονται ως νέες δημιουργίες αλλά απλώς ως η ανάδυση μιας νέας σοσιαλδημοκρατίας μετά την απαξίωση των «σοσιαλιστικών κομμάτων», τα οποία «τα ίδια συσπειρώθηκαν στη συναίνεση γύρω από τον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό». Όσο για τις νέες δυνάμεις της θεσμικής αριστεράς, οι οποίες μερικές φορές ενσαρκώνουν την αντιπολίτευση εντός των ίδιων των θεσμών, πιστεύει ότι η ύπαρξη μιας ισχυρής κοινοβουλευτικής αντιπολίτευσης κινδυνεύει, ελλείψει γνήσιας πολιτικής δημιουργίας, απλώς να επικυρώσει την καπιταλιστική-κοινοβουλευτική συναίνεση.
Μια νέα νεωτερικότητα ενάντια στην επιθυμία για τη Δύση
Σήμερα, ο καπιταλισμός παρουσιάζεται συχνότερα ως μη έχων εναλλακτική λύση και εγγενώς συνδεδεμένος με τη νεωτερικότητα, η οποία γίνεται «το κύριο άλλοθι του ίδιου του καπιταλισμού ». Ο φασισμός, από την άλλη πλευρά, στοχεύει στη «σύνδεση του καπιταλισμού με κίνητρα που βασίζονται στην ταυτότητα, θρησκευτικά, εθνικά, οικογενειακά ή άλλα ». Ενάντια στον καπιταλισμό που αρθρώνεται με τη νεωτερικότητα και ενάντια στους φασίστες που επιδιώκουν να συνδέσουν την παράδοση με τη διατήρηση του καπιταλισμού, οι υποστηρικτές της χειραφέτησης πρέπει να δημιουργήσουν μια νέα μορφή που να ξεφεύγει τόσο από τον πειρασμό της πολιτικής της ταυτότητας όσο και από τη γοητεία της καπιταλιστικής νεωτερικότητας.
Όπως συνοψίζεται σε ένα διάγραμμα που αναπαράγεται στην έκδοση του κειμένου που δημοσιεύτηκε από τις Éditions des Lumières, ο κομμουνισμός πρέπει επομένως να διακρίνεται από τον αυταρχικό σοσιαλισμό, ο οποίος τον περασμένο αιώνα συνέδεε τον αντικαπιταλισμό με την παράδοση. Η αντίθεση πολλών κρατών του Ανατολικού Μπλοκ στις αμβλώσεις και η ύπαρξη απροκάλυπτου ρατσισμού, αντισημιτισμού και ομοφοβίας, που εμπόδισαν τα σοσιαλιστικά κράτη να αναπτύξουν μια νέα νεωτερικότητα, μαρτυρούν αυτή την προηγούμενη διατύπωση.
Η πρόκληση σήμερα είναι να σπάσουμε τη δυτική επιθυμία, να σταματήσουμε τον ιμπεριαλισμό και την αύξηση της ανισότητας και να εφεύρουμε μια νέα νεωτερικότητα που δεν θα περιορίζεται πλέον στο μονοπώλιο της ιδιωτικής περιουσίας που κατέχουν λίγοι. Για να δημιουργήσει μια αντίπαλη επιθυμία, ο Alain Badiou προτείνει τρία πολιτικά καθήκοντα. Πρώτον, να διαπιστώσουμε ότι ο κύριος αντίπαλος είναι ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός. Δεύτερον, να προβούμε σε μια κριτική αξιολόγηση των πολιτικών που ακολουθούν τα σοσιαλιστικά κράτη. Τέλος, να καταπολεμήσουμε τον φασισμό.
Το κείμενο, το οποίο ξεκινά με μια κριτική αξιολόγηση των κινημάτων διαμαρτυρίας της δεκαετίας του 2010 και των καταλήψεων δημόσιων πλατειών, προσεγγίζει το συμπέρασμά του προτείνοντας αρχές για την αξιολόγηση ενός κινήματος. Για να προσδιοριστεί εάν ένα κίνημα πρέπει να υπερασπιστεί ως όχημα για μια πολιτική ατζέντα, πρέπει να αναρωτηθεί κανείς εάν τηρεί τις ακόλουθες αρχές: ο καπιταλισμός δεν πρέπει να είναι το τέλος της ιστορίας· η παραγωγή μπορεί να οργανωθεί γύρω από κάτι διαφορετικό από τον καταμερισμό της εργασίας· είναι δυνατόν να οργανωθεί η ζωή χωρίς να βασιζόμαστε σε κλειστές ομάδες ταυτότητας όπως έθνη, θρησκείες και έθιμα· και μπορούμε να καταργήσουμε το κράτος, το μονοπώλιό του στη βία, το νόμο και τον καταναγκασμό υπέρ του ελεύθερου συνεταιρίζεσθαι και της ορθολογικότητας.
Ο τρόπος με τον οποίο ο Alain Badiou επιβάλλει εδώ το ζήτημα του κινήματος στο ζήτημα της οργάνωσης είναι υπό αμφισβήτηση. Ενώ οι προτάσεις του μας δίνουν τροφή για σκέψη, πρέπει να σημειωθεί ότι δεν θίγει το ζήτημα του πώς ένας σχετικά αυθόρμητος, μαζικός αγώνας ενάντια σε ένα κυβερνητικό μέτρο μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ενός πολιτικού κινήματος γύρω από ένα κοινό δόγμα. Αυτό, μαζί με την περιορισμένη εξέταση των υποκειμενικών μετασχηματισμών που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του αγώνα, ίσως εξηγεί γιατί, το 2018, ο Alain Badiou αποστασιοποιήθηκε από τα Κίτρινα Γιλέκα, επικρίνοντάς τους ότι δεν λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τα ζητήματα οργάνωσης και πολιτικής - μια κριτική παρόμοια με εκείνες που εκφράζονται σε αυτό το κείμενο σχετικά με την αιγυπτιακή επανάσταση και τα κινήματα Occupy.
Ωστόσο, το εν λόγω ποίημα είναι ουσιαστικά περιγραφικό και, όπως συμβαίνει συχνά στους Illuminations , παραμένει ασαφές αν μιλάει για μια επιθυμητή ουτοπία ή για μια νεωτερικότητα που έχει τρελαθεί. Προηγουμένως, στο A Season in Hell ή στα ποιήματα του 1872, ο Rimbaud, επικαλύπτοντας διαφορετικούς δρώντες μέσα σε μια ενιαία αντωνυμία, υπαινίσσεται ταυτόχρονα τη βία της Κομμούνας, τη βιαιότητα της καταστολής της και τι θα την αντικαθιστούσε. Αυτή η ποιητική σύγχυση φαινόταν να ενισχύεται από έναν θριαμβευτικό θετικισμό ο οποίος, υπό τη Δεύτερη Αυτοκρατορία και την Τρίτη Δημοκρατία, εκφράστηκε στη γλώσσα της ουτοπικής σκέψης.
Ο εκδότης Maxime Cochard επαινεί «μια εξαιρετική ανάλυση ενός ποιήματος από τους Illuminations του Rimbaud ως μεταφορά για το πώς θα έπρεπε να είναι η νέα πολιτική ». Ωστόσο, δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε με τον Alain Badiou στο να εξισώνει την ποιητική περιγραφή με τις κανονιστικές διακηρύξεις ή στο να συγχέει την εξαιρετική επίκληση με τη στρατηγική σκέψη, η οποία απουσιάζει εντελώς από τους Illuminations.
Παρ ' όλα αυτά, το σύντομο βιβλίο του Alain Badiou μας δίνει τροφή για σκέψη και, όπως εξηγεί ο εκδότης, «αυτό το κείμενο έχει το πλεονέκτημα ότι προσφέρει μια συνοπτική άποψη» σε μια εποχή που «οι πολιτικές αντιφάσεις οξύνονται και τα γεγονότα εκτυλίσσονται ραγδαία ». Για αυτούς τους λόγους, θα πρέπει να διαβαστεί και να συζητηθεί.
