Blaise Pascal - Pensées

 Στη Γαλλία του 17ου αιώνα, ένα λαμπρό νεαρό μυαλό ήδη αναδιαμόρφωζε την επιστήμη. Ο Blaise Pascal -μαθηματικός, φυσικός και εφευρέτης - αποκάλυψε πώς λειτουργεί η πίεση, βοήθησε να τεθούν τα θεμέλια των πιθανοτήτων και μάλιστα έφτιαξε ένα από τα πρώτα μηχανικά κομπιουτεράκια.

Pensées  Ο άνθρωπος είναι μόνο ένα καλάμι, το πιο αδύναμο στη φύση, αλλά είναι ένα σκεπτόμενο καλάμι. - Blaise Pascal, Pensées , Νο. 200

Το πιο σημαντικό θεολογικό έργο του Πασκάλ, που αναφέρεται μετά θάνατον ως Pensées («Σκέψεις»), θεωρείται ευρέως αριστούργημα και ορόσημο στη γαλλική πεζογραφία. Σχολιάζοντας ένα συγκεκριμένο τμήμα (Σκέψη #72), ο Σεντ-Μπεβ το επαίνεσε ως την καλύτερη σελίδα στη γαλλική γλώσσα.  Ο Γουίλ Ντυράν χαιρέτησε το Pensées ως «το πιο εύγλωττο βιβλίο στη γαλλική πεζογραφία».  Το έργο «Σκέψεις» δεν ολοκληρώθηκε πριν από τον θάνατό του. Επρόκειτο να αποτελέσει μια διαρκή και συνεκτική εξέταση και υπεράσπιση της χριστιανικής πίστης , με τον αρχικό τίτλο «Apologie de la religion Chrétienne» («Υπεράσπιση της Χριστιανικής Θρησκείας»). Η πρώτη έκδοση των πολυάριθμων αποκομμάτων χαρτιού που βρέθηκαν μετά τον θάνατό του εμφανίστηκε σε έντυπη μορφή ως βιβλίο το 1669 με τίτλο «Σκέψεις του Μ. Πασκάλ για τη θρησκεία και για ορισμένα άλλα θέματα») και σύντομα στη συνέχεια έγινε κλασικό. Μία από τις κύριες στρατηγικές της Απολογίας ήταν να χρησιμοποιήσει τις αντιφατικές φιλοσοφίες του Πυρρωνισμού και του Στωικισμού, που προσωποποιήθηκαν από τον Μονταίνι αφενός και τον Επίκτητο αφετέρου, προκειμένου να φέρει τον άπιστο σε τέτοια απελπισία και σύγχυση που θα ασπαζόταν τον Θεό.

Μόλις στα 19 του, ο Pascal δημιούργησε την Pascaline, μια μπρούτζινη μηχανή γρανάζια και καντράν που θα μπορούσε να προσθέσει και να αφαιρέσει - αιώνες μπροστά από τους σύγχρονους υπολογιστές. Η περιέργειά του σύντομα στράφηκε στον αόρατο κόσμο των υγρών και της πίεσης, όπου ανακάλυψε ότι η δύναμη που ασκείται σε ένα περιορισμένο υγρό μεταδίδεται εξίσου προς όλες τις κατευθύνσεις, μια αρχή γνωστή πλέον ως νόμος του Πασκάλ. Αυτή η μοναδική ιδέα τροφοδοτεί υδραυλικά, πρέσες, ακόμα και σύγχρονα συστήματα πέδησης. Δουλεύοντας με τον Pierre de Fermat, ο Pascal μεταμόρφωσε τα τυχερά παιχνίδια σε μαθηματικά, γεννώντας τη θεωρία πιθανοτήτων - τη γλώσσα του κινδύνου και της πρόβλεψης. Από τις αριθμομηχανές στην τύχη, από την πίεση στην πρόβλεψη, έδειξε ότι τα μαθηματικά μπορούσαν να περιγράψουν ακόμα και το φαινομενικά απρόβλεπτο. Εξερεύνησε επίσης αυτό που τώρα αποκαλούμε τρίγωνο του Pascal, ένας απλός αλλά ισχυρός τρόπος αναπαράστασης των διωνυμικών συντελεστών. Πέρα από την επιστήμη, τόλμησε στη φιλοσοφία, τη θρησκεία και τη λογοτεχνία, αναζητώντας τη λογική ακόμα και σε θέματα πίστης.

Το πρώτο του μαθηματικό έργο αφορούσε την προβολική γεωμετρία . Έγραψε μια σημαντική πραγματεία για το θέμα των κωνικών τομών σε ηλικία 16 ετών. Αργότερα αλληλογραφούσε με τον Πιερ ντε Φερμά για τη θεωρία πιθανοτήτων , επηρεάζοντας έντονα την ανάπτυξη της σύγχρονης οικονομίας και των κοινωνικών επιστημών. Το 1642, ξεκίνησε μια πρωτοποριακή εργασία σε υπολογιστικές μηχανές (ονομάστηκαν αριθμομηχανές του Πασκάλ και αργότερα Πασκαλίνες), καθιερώνοντάς τον ως έναν από τους δύο πρώτους εφευρέτες της μηχανικής αριθμομηχανής . 

Όπως και ο σύγχρονός του Ρενέ Ντεκάρτ , ο Πασκάλ ήταν επίσης πρωτοπόρος στις φυσικές και εφαρμοσμένες επιστήμες. Ο Πασκάλ έγραψε για να υπερασπιστεί την επιστημονική μέθοδο και παρήγαγε αρκετά αμφιλεγόμενα αποτελέσματα. Έκανε σημαντικές συνεισφορές στη μελέτη των ρευστών και διευκρίνισε τις έννοιες της πίεσης και του κενού γενικεύοντας το έργο του Ευαγγελίστα Τοριτσέλι . Η μονάδα SI για την πίεση πήρε το όνομά της από τον Πασκάλ . Ακολουθώντας τον Τοριτσέλι και τον Γαλιλαίο Γαλιλέι, το 1647, αντέκρουσε άτομα όπως ο Αριστοτέλης και ο Ντεκάρτ, οι οποίοι επέμεναν ότι η φύση απεχθάνεται το κενό .

Δύο διάσημα έργα του: Lettres provinciales και  Pensées: περιέχει το στοίχημα του Πασκάλ, γνωστό στο πρωτότυπο ως Discourse on the Machine, ένα φιδεϊστικό πιθανολογικό επιχείρημα για το γιατί κάποιος πρέπει να πιστεύει στον Θεό. Εκείνη τη χρονιά, έγραψε επίσης μια σημαντική πραγματεία για το αριθμητικό τρίγωνο. Μεταξύ 1658 και 1659, έγραψε για το κυκλοειδές και τη χρήση του στον υπολογισμό του όγκου των στερεών. 

Μετά από αρκετά χρόνια ασθένειας, ο Πασκάλ πέθανε στο Παρίσι σε ηλικία 39 ετών.

Μετασχηματισμός Fourier - φασματική ανάλυση

Τα μαθηματικά πίσω από τα σήματα και η φασματική ανάλυση. Έχετε αναρωτηθεί ποτέ πώς οι μηχανές εκτελούν το έργο της αφαίρεσης του θορύβου και της ρύθμισης του ήχου; Ή πώς συμπιέζει το τηλέφωνό σας μια εικόνα υψηλής ευκρίνειας; Χρησιμοποιώντας ένα μαθηματικό εργαλείο, αυτά τα καθήκοντα μπορούν να εκτελεστούν σπάζοντας τα σήματα σε καθαρά ημιτονοτόνα και συνημιτόνο. Αυτή είναι η δύναμη του Fourier Transform, μια έννοια που έχει φέρει επανάσταση στη χρήση υπολογιστών σε περιοχές όπως η συμπίεση εικόνας, η μηχανική σόναρ, η ιατρική απεικόνιση κτλ.

Φόντο: Η θεμελιακή ιδέα πίσω από τον Μετασχηματισμό Fourier εισήχθη από τον Joseph Fourier, Γάλλο μαθηματικό και φυσικό, το 1822 ενώ έλυνε την εξίσωση θερμότητας. Απέδειξε ότι οποιαδήποτε λειτουργία μπορεί να εκφραστεί ως άθροισμα κυμάτων ημιτονοτονο και συνημίτονου. Αν και αμφιλεγόμενη στην αρχή, η ιδέα του απέκτησε έλξη όταν μαθηματικοί όπως ο Dirichlet, ο Cauchy και ο Riemann επέκτειναν και επισημοποίησαν το έργο. Η πρώτη μεγάλη εφαρμογή του εμφανίστηκε στην τηλεγραφία στα τέλη του 19ου αιώνα.

Σύντομη εξήγηση: Ο μετασχηματισμός Fourier διασπά ένα σύνθετο σήμα σε ημιτονοειδή συστατικά, αναπαριστώντας τα ως συνάρτηση της συχνότητας.

Η εξίσωση για τον μετασχηματισμό μοιάζει κάπως έτσι:

F[ω]=[ ∫ ƒ(t) e −jwt dt ], όπου το ανώτερο όριο είναι ∞ και το κατώτερο όριο είναι - ∞.

Σε αυτή την έκφραση, ƒ(t) είναι η δεδομένη συνάρτηση ενός σύνθετου κύματος που παίρνει 'χρόνο' ως πεδίο και εύρος ή ένταση. Για να γίνει ο μετασχηματισμός, πρέπει να υποτεθούν ημιτονοειδή κύματα διαφορετικών συχνοτήτων. Στη συνέχεια, ένα μοντέλο ικανό να συγκρίνει αυτές τις συχνότητες με τις συχνότητες που υπάρχουν στο δεδομένο σήμα θα ήταν απαραίτητο, το οποίο θα παρέχει το ποσό της συνεισφοράς αυτού του ημιτονοειδούς με μια συγκεκριμένη συχνότητα στο δεδομένο σήμα.

Ένα ημιτονοειδές αναφέρεται σε κύματα με ομαλές περιοδικές ταλαντώσεις, όπως το ημιτονοτόνο και τα συνημίτονα κύματα. Η σειρά Fourier είναι ένα διάσημο εργαλείο για τη μετατροπή σημάτων σε πιο απλά ημιτονοειδή. Αλλά καταρρέει όταν αντιμετωπίζει μη περιοδικά κύματα. Σε αυτή την περίπτωση, ο Μετασχηματισμός Fourier ακολουθεί μια διαφορετική προσέγγιση. Περικλείει την παραγωγή των ημιτονοειδών με μεταβλητές συχνότητες στη βασική συνάρτηση, e −jwt, και συσχετίζει το πεδίο χρόνου με τη συχνότητα. Αυτό το πολύπλοκο εκθετικό (Euler's Identity) αποτελείται από συνημίτονο (πραγματικά) και ημιτοτονο (φανταστικά) συστατικά. Σε κάθε δεδομένη στιγμή t, υποδεικνύει ένα σημείο σε έναν μοναδιαίο κύκλο με γωνία -ωt στο σύνθετο επίπεδο. Η περιστροφή του με το χρόνο ευθυγραμμίζεται ƒ(t) με τα ημιτονοειδή συστατικά στη συχνότητα ω, επιτρέποντάς μας να απομονώσουμε πόσο από το ƒ(t) αντιστοιχεί στη συχνότητα.

Για να βρεθεί η προβολή του ƒ(t) στη βάση συνάρτησης, οι δύο συναρτήσεις πολλαπλασιάζονται (παρόμοια με την εύρεση προβολής ενός διανύσματος σε άλλο) και ενσωματώνονται στο πεδίο του χρόνου. Όσο πιο κοντά είναι η δοκιμασμένη συχνότητα σε αυτές που υπάρχουν στο δεδομένο σήμα, τόσο μεγαλύτερη θα ήταν η τιμή του ολοκληρώματος. Πάνω από άπειρα όρια, το ολοκλήρωμα των αταίριαστων συχνοτήτων θα ήταν μηδέν λόγω καταστροφικών παρεμβολών και ορθογωνικότητας. Ωστόσο, οι αντιστοιχισμένες συχνότητες θα έχουν πάντα θετική τιμή μετά την ενσωμάτωση. Τέλος, σχεδιάζεται ένα γράφημα πλάτους έναντι συχνότητας όπου, για κάθε δοκιμασμένη συχνότητα, σχεδιάζεται το μέγεθος του ολοκληρώματος. Το γράφημα υποδηλώνει μια συνάρτηση που τελικά χρησιμοποιείται για να καθορίσει τη συμβολή διαφόρων συχνοτήτων στο σήμα εισόδου.

Αιτήσεις: Αυτό το ποσοτικό μοντέλο έχει αρκετές παραλλαγές, των οποίων οι εφαρμογές εκτείνονται σε πολλά πεδία. Ο Αντίστροφος Μετασχηματισμός Fourier συμβάλλει στην ανακατασκευή σημάτων στις μαγνητικές τομογραφίες και τη ραδιοαστρονομία. Ο Discrete Fourier Transform (DFT) είναι ζωτικής σημασίας για την επεξεργασία ψηφιακού σήματος, όπως η αναγνώριση ομιλίας και η σεισμική ανάλυση. Ο Fast-Fourier Transform (FFT) επιταχύνει τους υπολογισμούς, επιτρέποντας την επεξεργασία ήχου σε πραγματικό χρόνο και τη συμπίεση εικόνας όπως JPEG.

Αυτή η αναλυτική μέθοδος δίνει επίσης δύναμη στην αποσύνθεση των δεδομένων μαγνητικής και αξονικής τομογραφίας. Βοηθά στην ανάλυση φάσματος φωτός από μακρινά αστέρια. Μπορεί να ορίσει τη δομική ακεραιότητα και να αξιολογήσει τις κυματολειτουργίες στην κβαντική μηχανική. Διάφορα θεωρήματα της πολύπλοκης ανάλυσης βασίζονται στις βασικές αρχές του Μετασχηματισμού Fourier. Και κάπως έτσι, έχει αμέτρητες δυνατότητες που περιμένουν να εξερευνηθούν.

Πριν από 60 χρόνια αυτόν τον μήνα, ο Γρήγορος Μετασχηματισμός Fourier (FFT) εισήχθη από τους Cooley & Tukey (1965) - ένας από τους σημαντικότερους αλγόριθμους στην επεξεργασία σήματος και την ανάλυση δεδομένων.

Το 1805, ο Gauss - μελετώντας τις τροχιές των αστεροειδών Pallas και Juno - βρήκε μια μέθοδο για να παρεμβάλει τις τροχιές τους από διακριτά δείγματα. Αυτό που επινόησε ήταν μαθηματικά πολύ κοντά στο σύγχρονο FFT αλλά ο Gauss δεν δημοσίευσε ποτέ αυτό το έργο και δεν ανέλυσε την υπολογιστική του πολυπλοκότητα. Προηγείται ακόμα και το έργο του Fourier το 1822 για τη διάχυση θερμότητας - χωρίς όμως το πλαίσιο ή τη γενίκευση που θα έφερναν 160 χρόνια αργότερα οι Cooley & Tukey.

Το 1965, οι Cooley & Tukey δημοσίευσαν τον γνωστό πλέον αλγόριθμο τους που μείωσε το κόστος υπολογισμού ενός Discrete Fourier Transform από O(n2) σε O(n log n). Αυτό το άλμα έκανε εφικτή την επεξεργασία σήματος σε πραγματικό χρόνο και τη συμπίεση ψηφιακών μέσων.

Από ραδιοτηλεσκόπια μέχρι JPEGs, από κωδικοποιητές ήχου μέχρι κβαντομηχανική - το FFT είναι παντού. Είναι ένας από τους σημαντικότερους (και κομψούς) αλγόριθμους του 20ου αιώνα - ριζωμένος στην ιδιοφυΐα του Gauss, αλλά ζωντάνεψε στην εποχή του υπολογιστή.

Ιζαμπέλ Iπέρ - σήμερα 73 ετών

Η αληθινή ιέρεια του γαλλικού σινεμά, η Ιζαμπέλ Iπέρ, η οποία δικαιούται να περηφανεύεται -μεταξύ άλλων- για το εντυπωσιακό διεθνές βεληνεκές μιας καριέρας που αρνήθηκε να στριμωχτεί στα όρια της Γαλλίας. Δεν αναιρεί, φυσικά, το γεγονός ότι εντός των συνόρων, η Ιζαμπέλ παίζει -κυριολεκτικά- χωρίς αντίπαλο, έχοντας αποσπάσει 16 υποψηφιότητες στα βραβεία Σεζάρ (αριθμός ρεκόρ στην ιστορία του θεσμού), έχοντας βραβευτεί δύο φορές για τις ερμηνείες της στις ταινίες La Cérémonie (1995) του Κλοντ Σαμπρόλ και Elle (2016) του Πολ Φερχόφεν.

Η Ιζαμπέλ έχει κερδίσει βραβεία και στα δύο από τα τρία μεγαλύτερα κινηματογραφικά φεστιβάλ του πλανήτη. Στο Φεστιβάλ των Καννών για τις ερμηνείες της στις ταινίες Violette Nozière (1978) του Σαμπρόλ και The Piano Teacher (2001) του Μίχαελ Χάνεκε, αλλά και στη Βενετία, για τις ερμηνείες της στις ταινίες Une Affaire de Femmes (1988, στα αγγλικά έχει αποδοθεί ως Story of Women) και La Cérémonie (1995), αμφότερες σε σκηνοθεσία (ποιου άλλου;) του Σαμπρόλ.

Στον ατελείωτο κύκλο των βραβείων της Iπέρ, να αναφέρουμε πως έχει επίσης αποσπάσει το βραβείο BAFTA για ανερχόμενη νεαρή ηθοποιό, για την ταινία The Lacemaker (1977) του Ελβετού Κλοντ Γκορετά, ενώ ο ρόλος της στο Elle του Φερχόφεν τής χάρισε την πρώτη Χρυσή Σφαίρα και την πρώτη οσκαρική υποψηφιότητα στην καριέρα της.

Το αληθινά εξωπραγματικό με την Iπέρ, η οποία έχει συμμετάσχει σε περισσότερες από 130 ταινίες στην καριέρα της, είναι το πόσο περιπετειώδης και "πολυτάξιδη" υπήρξε στις επιλογές της. Μάλιστα, το αγγλόφωνο ντεμπούτο της ήρθε προτού καλά καλά εδραιωθεί στο γαλλικό στερέωμα, πρωταγωνιστώντας σε μία από τις πιο θρυλικές και χιλιοτραγουδισμένες φαλκονέρες στην ιστορία του σινεμά (που αποκτά σταδιακά καλτ στάτους, μέσα από τη γνώριμη διαδικασία αναστοχασμού και επανεκτίμησης), το μυθικών διαστάσεων Heaven's Gate (1980), του Μάικλ Τσιμίνο. 

Η Ιζαμπέλ άνοιξε από πολύ νωρίς τα φτερά της και προσέλκυσε το ενδιαφέρον πολλών ξένων σκηνοθετών, σε παραγωγές που γυρίστηκαν εκτός Γαλλίας. Πιο συγκεκριμένα, έχει δουλέψει στην Ιταλία, σε ταινίες των αδερφών Ταβιάνι, του Μάρκο Φερέρι και του Μάρκο Μπελόκιο (μεταξύ άλλων), στη Γερμανία (μούσα του Βέρνερ Σρότερ), στην Ουγγαρία (με τη Μάρτα Μέσαρος), ενώ η χάρη της έχει φτάσει μέχρι και την Ασία, καθώς έχει πρωταγωνιστήσει (μεταξύ άλλων) στην ταινία In Another Country (2012) του Νοτιοκορεάτη Χονγκ Σανγκ-Σου, αλλά και στο Captive (2012) του Φιλιππινέζου Μπριγιάντε Μεντόζα.

Ας μην λησμονούμε ότι η Ιπέρ έχει συνεργαστεί και με πολλούς (καταπληκτικούς) σκηνοθέτες που έχουν γυρίσει ταινίες στη Γαλλία, παρότι δεν είναι Γάλλοι, με πρώτο και καλύτερο στη λίστα τον Μίχαελ Χάνεκε. Eπιπλέον, ειδική μνεία πρέπει να γίνει στο ότι η Ιπέρ έχει διαπρέψει και στο θεατρικό σανίδι, όπου επίσης έχει διαγράψει μια λαμπρή διεθνή καριέρα, αποσπώντας διθυραμβικές κριτικές στις θεατρικές σκηνές του Λονδίνου, της Νέας Υόρκης και του Σίδνεϊ.

Η Ιζαμπέλ διαθέτει εκείνο το σχεδόν απόκοσμο χάρισμα που της επιτρέπει να περπατά σε κομμένα γυαλιά χωρίς καν να βλεφαρίζει, να βυθίζεται στην απόλυτη παράνοια με ένα απλό σήκωμα του φρυδιού ή έναν ανεπαίσθητο μορφασμό. Για να το θέσουμε αλλιώς, είναι προικισμένη με την ικανότητα να μεταμορφώνεται και να αλλάζει ύφος και ψυχική διάθεση, μένοντας ανατριχιαστικά ολόιδια. Κάπως έτσι, έχει κατορθώσει να υποδυθεί αμέτρητους απωθητικούς και διόλου κολακευτικούς ρόλους που απαιτούσαν μεγάλη γενναιότητα και ακλόνητη αυτοπεποίθηση. Εξοργιστική ξινίλα, υπεροπτικός (ιπεροπτικός έπρεπε να γράψουμε κανονικά) σνομπισμός, μακιαβελικές μηχανορραφίες, αχόρταγη λαγνεία, παγερή αποστασιοποίηση από κάθε είδους συναίσθημα, υποταγή στην τρέλα, είναι μονάχα ορισμένα από τα μοτίβα που έχει κατακτήσει η Ιπέρ, ωθώντας το κοινό να κοιτάξει πίσω και μακρύτερα από την ενστικτώδη αντιπάθεια που θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν οι συγκεκριμένοι ρόλοι.

Ας σταθούμε σε μια λατρεμένη στιγμή από το αχανές βιογραφικό. Το Coup de torchon (Το ξεκαθάρισμα, 1981) του Μπερτράν Ταβερνιέ (όπου, φυσικά, το ερμηνευτικό tour de force ανήκει στον Φιλίπ Νουαρέ και όχι στη συμπρωταγωνίστρια Ιπέρ) μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη το συναρπαστικό και θεοσκότεινο μυθιστόρημα Pop. 1280 του νουάρ συγγραφέα Τζιμ Τόμσον, με μια μικρή αλλαγή στο σκηνικό της πλοκής, καθώς μεταφερόμαστε από τον αμερικανικό νότο στις γαλλικές αποικίες της Δυτικής Αφρικής. Μία από τις ταινίες που θα διάλεγαμε για συντροφιά αν ποτέ ναυαγούσαμε σε κάποιο ερημονήσι.

Σούζαν Σόνταγκ (1933-2004)

 

SONTAG SUSAN   ''Αντιμέτωποι με τον πόνο των άλλων''

«Το σοκ συνηθίζεται. Το σοκ ξεθωριάζει». Mε αυτά τα λόγια, η Σούζαν Σόνταγκ αναλύει σε βάθος τι σημαίνει να κοιτάζεις τη φρίκη από μακριά. Πώς επιδρούν μέσα μας οι σκηνές βίας, πολέμου, πόνου που βλέπουμε σε φωτογραφίες και βίντεο; Μας βοηθούν να νιώσουμε τον πόνο των άλλων ή μας κάνουν όλο και πιο απαθείς; Ζούμε «σε έναν κόσμο όπου η φωτογραφία εξυπηρετεί την καταναλωτική χειραγώγηση», λέει η Σόνταγκ. Στο εξαιρετικά επίκαιρο δοκίμιό της αντλεί παραδείγματα από την πολιτική και την Ιστορία. Αναλύει την πολιτική διάσταση των έργων του Γκόγια, ντοκουμέντα από τους δύο Παγκόσμιους πολέμους και φωτογραφίες από τη Ρουάντα, τη Βοσνία, την Παλαιστίνη και την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους, καταδεικνύοντας την τεράστια δύναμη που ασκούν οι εικόνες πάνω μας. Στο Αντιμέτωποι με τον πόνο των άλλων, η Σόνταγκ μάς προειδοποιεί για την ευθύνη που έχουμε οι ίδιοι ως θεατές.

Σούζαν Σόνταγκ (1933-2004) γεννήθηκε στη Ν.Υ. αλλά μεγάλωσε στο Tuscon της Αριζόνα και πήγε γυμνάσιο στο Λος Άντζελες. Μετά την αποφοίτησή της από το πανεπιστήμιο του Σικάγο έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία και τη θεολογία στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και στο κολέγιο Saint Anne's του πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

 Έγραψε 4 μυθιστορήματα ("The Benefactor", "Death Kit", "The Volcano Lover", "In America"-τα δύο τελευταία στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οδυσσέας), μια συλλογή διηγημάτων ("I, etcetera"), αρκετά θεατρικά έργα ("Alice in Bed", "Lady From the Sea", κ.ά.) και οκτώ δοκίμια, από τα οποία γνωστότερα είναι τα "Ενάντια στην ερμηνεία", "Περί φωτογραφίας" , "Η ασθένεια ως μεταφορά" , "Παρατηρώντας τον πόνο των άλλων" και "Where the Stress Falls". Άρθρα και πεζά της εμφανίστηκαν τακτικά στα περιοδικά "New Yorker", "The New York Review of Books", "The Times Literary Supplement", "Art in America", "Antaeus", "Parnassus", "The Threepenny Review", "The Nation", "Granta", και πολλά άλλα, ενώ τα βιβλία της έχουν μεταφραστεί, μέχρι σήμερα, σε 32 γλώσσες. Γύρισε, επίσης, 4 ταινίες μεγάλου μήκους ("Duet for Cannibals", 1969, "Brother Carl", 1971-και τις δύο στη Σουηδία-, "Promised Land", 1974, στο Ισραήλ, κατά τη διάρκεια του πολέμου του Οκτ. 1973, και "Unguided Tour", 1983, στην Ιταλία) και σκηνοθέτησε πολλά θεατρικά έργα, ανάμεσα στα οποία το "Περιμένοντας τον Γκοντό", το καλοκαίρι του 1993, στο πολιορκημένο Σεράγεβο, όπου πέρασε πολυ καιρό στο διάστημα μεταξύ 1993-1996 και ανακηρύχθηκε επίτιμη δημότης.

Πολιτική ακτιβίστρια στον αγώνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα για πάνω από δύο δεκαετίες, υπήρξε πρόεδρος του Αμερικανικού PEN Club μεταξύ 1987-1989 και έλαβε μέρος σε εκστρατείες για την ελευθερία της έκφρασης και την απελευθέρωση πνευματικών δημιουργών που διώχθηκαν για τις απόψεις τους. Η Σούζαν Σόνταγκ υπήρξε πολυβραβευμένη, εν ζωή: τιμήθηκε με το National Book Critics Circle Award, to 1978, για το δοκίμιό της "Περί φωτογραφίας", με το National Book Award, το 2000, για το μυθιστόρημα "Αμερική", με το βραβείο Malaparte στην Ιταλία το 1992, με τον τίτλο τιμής "Διοικητής του Τάγματος των Τεχνών και των Γραμμάτων" στη Γαλλία, το 1999, με το βραβείο Jerusalem, το 2001, για το σύνολο του έργου της και με το βραβείο Ειρήνης των Γερμανών βιβλιοπωλών, το 2003. Πέθανε στις 28 Δεκεμβρίου 2004 στη Νέα Υόρκη. Συγγραφέας, φιλόσοφος, δημοσιογράφος, ακτιβίστρια, η Σούζαν Σόνταγκ δίδαξε σε διάσημα πανεπιστήμια και είχε πλούσιο συγγραφικό και καλλιτεχνικό έργο.

Ο φασίστας μέσα σου

Ο φασίστας μπορεί να είσαι εσύ, μπορεί να είναι ο γείτονάς σου, ο φίλος σου, η ίδια σου η οικογένεια. Τον συναντάς στους χώρους δουλειάς, στην ταβέρνα και στην καφετέρια, στον δρόμο, μπορεί να είναι ο τσαγκάρης ή ο φούρναρης...

«Δεν ήταν ο Χίτλερ ή ο Χίμλερ που με απήγαγε, με χτύπησε και πυροβόλησε την οικογένειά μου. Ήταν ο τσαγκάρης, ο γαλατάς, ο γείτονας που πήρε μια στολή και στη συνέχεια πίστεψε πως είναι η Κυρίαρχη Φυλή», Karl Stojka επιζών του Άουσβιτς.

Η επιστήμη λοιπόν πρέπει να χρησιμοποιείται όχι για να δικαιολογήσουμε, αλλά για να καταλάβουμε τον φασισμό και να τον πολεμήσουμε. Η επιστήμη όταν συστρατεύεται με το κεφάλαιο και όχι με τον άνθρωπο, με τον λαό, όταν χρησιμοποιείται από τους καπιταλιστές, βοηθάει την εγκαθίδρυση των φασιστικών απολυταρχικών καθεστώτων.

"Είναι αδύνατο να εξηγήσουμε το φασιστικό φαινόμενο μόνο με τα δεδομένα της κοινωνιολογίας και της πολιτικής οικονομίας. Σίγουρα στον φασίστα υπάρχει και μια πλευρά καθαρά ψυχολογική, μας αρέσει δεν μας αρέσει, λέει ο Βίλχελμ Ράιχ.

Τον φασισμό τον υποστηρίζουν και τον εκπροσωπούν ανθρώπινες μάζες, γι’ αυτό και παρουσιάζει όλα τα γνωρίσματα και τα χαρακτηριστικά του αγελαίου ανθρώπου. Ο φασισμός είναι το άθροισμα απ’ όλες τις άλογες αντιδράσεις του μέσου ανθρώπινου χαρακτήρα.

Κάπου βαθιά ή λιγότερο βαθιά μέσα μας πρέπει να κοιμάται ένα φασιστάκι, που το στρίμωξαν εκεί μυριάδες ευνουχισμοί και αποστερήσεις, αρχής γενομένης από τη σεξουαλική αποστέρηση, όπως θέλει να πιστεύει ο Ράιχ -που δε θα πάψει να θεωρεί και τον μικρομεσαίο και τον προλετάριο και τον αστό φασίστα σαν ανθρώπους ολικά ευνούχους: Πνευματικά, νοητικά, συναισθηματικά.

Ο φασισμός ήταν αυτό που συνεχίζει να είναι και σήμερα: Υπόθεση μιας χούφτας ανώμαλων και ηλιθίων, που αποτέλεσαν το προζύμι που έκανε να φουσκώσει η ανθρώπινη βλακεία και κακοήθεια σ’ όλο το φριχτό της μεγαλείο. Η φασιστική φύτρα ήταν και είναι πάντα το αποτέλεσμα της αμάθειας, της ψυχανωμαλίας, του φόβου, της στέρησης (σ’ όλες τις μορφές της και καταρχήν της σεξουαλικής), της μικρόνοιας, της κακοήθειας, της έλλειψης ειλικρίνειας. ~ Β. Ραφαηλίδης

Όταν ακούμε κάποιον φασίστα να βγάζει κήρυγμα για την ‘τιμή του έθνους’ αντί για την τιμή του ανθρώπου, για τη ‘σωτηρία της αγίας οικογένειας και της φυλής’ αντί της κοινωνίας και της εργαζόμενης ανθρωπότητας, όταν φουσκώνει και κορδώνεται κι έχει το ρύγχος του γεμάτο συνθήματα, τότε ας τον ρωτήσουμε δημόσια, ήρεμα και απλά: Τι κάνεις στην πράξη για να ταΐσεις το έθνος, χωρίς να δολοφονήσεις άλλα έθνη;

Τι κάνεις ως γιατρός για να καταπολεμήσεις τις χρόνιες αρρώστιες, τι ως παιδαγωγός για ν’ απεργαστείς την ευτυχία του παιδιού, τι ως οικονομολόγος για να εξουδετερώσεις τη φτώχεια, τι ως κοινωνικός λειτουργός για να αποσοβήσεις τη συντριβή πολύτεκνων μητέρων, τι ως αρχιτέκτονας για να βελτιώσεις την υγιεινή της κατοικίας. Και μη φλυαρείς τώρα, αλλά δώσε μας μια συγκεκριμένη πρακτική απάντηση, ειδάλλως κλείσε το στόμα σου! Μα δεν είναι ο δρόμος της εξουσίας εκείνος που θα εξουδετερώσει το φασισμό. Δεν είναι ένα πολιτικό κόμμα ή άλλη μια δικτατορία. Δεν είναι ένας ακόμα στρατός, ή μια αυταρχική επιβολή, «στο όνομα του καλού της κοινωνίας». Δεν γίνεται να εξουδετερώσεις το φασισμό με τις ίδιες τις μεθόδους του.

Όποιος προσπαθεί να τσακίσει τα μηχανικά ρομπότ με τα δικά τους μέσα, θα καταφέρει μονάχα να διώξει το διάβολο χρησιμοποιώντας τον Βεελζεβούλ, δηλαδή μέσα στο προτσές της άριστης και επιστημονικής δολοφονίας θα μετατραπεί ο ίδιος σε μηχανικό ρομπότ και θα συνεχίσει ο ίδιος αυτό που ξεκίνησε ο αντίπαλός του. (…) Ο φασισμός δεν μπορεί να κατανικηθεί με υποκατάστατα και με τον υπερακοντισμό των μεθόδων του, δίχως αυτή η νίκη, θελημένα ή αθέλητα, να καταλήξει σε φασισμό. Ο δρόμος του φασισμού είναι ο δρόμος του μηχανικού, του νεκρού, του απολιθωμένου, του ανέλπιδου. Ο δρόμος της ζωής είναι βασικά διαφορετικός, πιο δύσκολος, πιο επικίνδυνος, πιο έντιμος και γεμάτος ελπίδες.

Ο ισχυρισμός, ότι ο εκάστοτε δικτάτορας επιβλήθηκε πάνω στην κοινωνία απ’ τα έξω και παρά τη θέλησή της, ήταν μια απ’ τις μεγαλύτερες πλάνες στην εκτίμηση της δικτατορίας. Στην πραγματικότητα ο κάθε δικτάτορας δεν ήταν παρά το αποκορύφωμα ήδη υπαρχουσών ιδεών περί κράτους, που αρκούσε να τις υπερβάλλει για να κατακτήσει την εξουσία.

~ Βίλχελμ Ράιχ, Η Μαζική Ψυχολογία του Φασισμού

Ζυλ Βαλές - Κείμενο της 30.11.1876

Ο Ζυλ Βαλές, ο φλογερός επαναστάτης, συγγραφέας και δημοσιογράφος, που συμμετείχε στην εξέγερση της Κομμούνας ως μέλος της Επιτροπής Παιδείας κι εξέδιδε την εφημερίδα "Ο Δρόμος", πέντε χρόνια μετά την κατάπνιξη της Παρισινής Κομμούνας, αφιέρωσε αυτά τα λόγια στους ξεπουλημένους του καιρού του. Τα αφιέρωσε σε κείνα τα ανθρωπάκια, που μόλις οι ίδιοι βολεύτηκαν φρόντισαν να προδώσουν το λαό που υποτίθεται ότι θα υπηρετούσαν. Που με διαβατήριο την οβιδιακή μεταμόρφωσή τους και με σημαία την "πορτοφόλα" τους, περάσανε σαν τα ποντίκια στο απέναντι στρατόπεδο, εξασφαλίζοντας την πάρτη τους.

"Δεν ανήκουν άραγε σ’ αυτό το χοιροστάσιο, όλοι εκείνοι που για κάποια χρήματα ή για λίγη δόξα, για ένα πορτοφόλι, μια εσάρπα, μια κορδέλα, μετατρέπουν τις πεποιθήσεις τους σε άχυρα κάτω από τα πόδια των μεγάλων ; Εκείνοι, οι ακόμα πιο αξιολύπητοι, που για να απολαμβάνουν το προνόμιο της αργομισθίας ή για να φανούν κάπως πιο λαμπεροί, μετατρέπονται σε αυλικούς, βαλέδες και παράσιτα στις παρακάμαρες των υπουργών ή στις τραπεζαρίες των πλουσίων ;  Κι αυτός ο δημοσιογράφος που πουλάει την πένα του σε όποιον πληρώνει καλύτερα, αυτός ο χρονογράφος που γλείφει τις μπότες για να αφηγείται τάχα πώς τις γυαλίζουν, ο νταβατζής, ο ξερόλας γραφιάς, όλοι αυτοί οι τύποι, ξεπουλημένα γουρούνια.

Ξεπουλημένο γουρούνι εκείνος ο γελωτοποιός που διατηρεί το κύρος του και κερδίζει το ψωμί του κάνοντας τον παλιάτσο μπροστά στο πλήθος, ξεπουλημένο γουρούνι, εκείνος ο κλαψιάρης ποιητής που ζητιανεύει τι θα φάει – όχι τι θα πιει – στις επιτροπές και τα υπουργεία ! Ξεπουλημένα γουρούνια, όλα εκείνα τα ανθρωπάκια που κάποτε παρίσταναν τους ενθουσιώδεις ή τους σκληρούς και τους άκαμπτους, που επιδείκνυαν την υποτιθέμενη ανεξαρτησία και εκκεντρικότητά τους, ενώ κάποιο ωραίο πρωί, εντελώς κενοί, τελειωμένοι, έδεσαν ένα κόκκινο μεταξωτό φουλάρι στο λαιμό, στόλισαν τη μουσούδα τους με ένα τετράγωνο σκούφο όπως τα αδέλφια τους τα γουρούνια των πανηγυριών και στριφογυρίζοντας και γρυλίζοντας προχώρησαν αυτόβουλα προς τη σκάφη της μετριότητας. Ξεπουλημένο γουρούνι όποιος ζει από τις κολακείες στην εξουσία ή τη συγκατάβαση στην αντιπολίτευση, κάνει τα θελήματα της μιας ή της άλλης και ζητάει σαν αντάλλαγμα για τα θελήματά του μια μικρή υποψηφιότητα σε κάποια κωμόπολη.

Θεωρούν τους εαυτούς τους προστατευόμενους κάποιου υπουργού, ή εθελοντές μιας κάποιας πολύ σπουδαίας υπόθεσης !Δεν είναι όμως εθελοντές, αλλά ξεπουλημένα γουρούνια !Δεν διατρέχουν κανέναν άλλον κίνδυνο πέραν του να σκεπαστούν είτε από μία βροχή φτυσιμάτων, είτε από την ανουσιότητα των λιβανισμάτων !" ~ Ζυλ Βαλές

*Ο Jules Vallès (1832-85) Γάλλος δημοσιογράφος, συγγραφέας και πολιτικός, σοσιαλιστής επαναστάτης. Μαθητής ακόμη, συμμετείχε σε διαδηλώσεις κατά τη Γαλλική επανάσταση του 1848, ίδρυσε αντικαθεστωτικές εφημερίδες όπως Le cri du peuple (Η κραυγή του λαού), συμμετείχε στην Παρισινή Κομμούνα του 1871 και καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο το 1872 λόγω της πολιτικής του δραστηριότητας. Κατέφυγε στο Λονδίνο, από όπου μπόρεσε να επιστρέψει στη χώρα του πέντε χρόνια πριν από το θάνατό του. Συγγραφέας επίσης λογοτεχνικού έργου, άφησε μια συγκλονιστική αφήγηση της ζωής του σε μια μυθιστορηματική τριλογία.

Jim Morrison est mort avant que la drogue ne le tue

𝝤 𝝩𝝛𝝞𝝡 𝝡𝝤𝝦𝝞𝝨𝝤𝝢 𝝥𝝚𝝝𝝖𝝢𝝚 𝝥𝝦𝝞𝝢 𝝩𝝤𝝢 𝝨𝝟𝝤𝝩𝝮𝝨𝝤𝝪𝝢 𝝩𝝖 𝝢𝝖𝝦𝝟𝝮𝝩𝝞𝝟𝝖

Το 1968 οι Doors είχαν ήδη ολόκληρο τον κόσμο στα πόδια τους. Είχαν χρειαστεί μόλις 3 στούντιο άλμπουμ και λιγότερα από τρία χρόνια καριέρας για να το καταφέρουν. Αυτή η σχεδόν απρόσμενη κι αναπάντεχη επιτυχία οφείλεται (όπως συχνά συμβαίνει σε τέτοιες περιπτώσεις) στο ταλέντο και (πολύ περισσότερο) στην περσόνα, στην προσωπικότητα ενός και μόνου ανθρώπου. Του Τζιμ Μόρισον που φεύγοντας από τη ζωή μόλις στα 27 του άφησε τον καλλιτεχνικό κόσμο να αναρωτιέται για το τι ακριβώς υπήρξε αυτός ο τύπος και γιατί η πορεία του πνίγηκε στο θολό νερό μιας μπανιέρας κάπου στο Παρίσι.

Ο Μόρισον μοιάζει να άργησε κατά μερικούς αιώνες να εμφανιστεί στην ανθρωπότητα. Αναγεννησιακών «διαστάσεων» καλλιτέχνης, με ενδιαφέροντα και επιρροές που δεν περιορίζονταν στη μουσική και το τραγούδι, αλλά κάλυπταν ένα πεδίο που εκτεινόταν από τον Πλούταρχο και τον Νίτσε, μέχρι τον Κοκτό, τον Μολιέρο και τον Κάφκα. Όλοι αυτοί και πολλοί άλλοι υπήρξαν πηγές της έμπνευσής του, που πρόβαλλαν μέσα από τους στίχους του, στριμωγμένες στα στενά τζιν και τα ξεκούμπωτα πουκάμισα της ροκ γοητείας του.

Πριν καν ολοκληρωθεί το LA Woman το 1971 ο Μόρισον ήταν ήδη «νεκρός»

Πολύ πριν αφήσει την τελευταία πνοή του. Πολύ πριν ρίξει την τελευταία ζαριά της ζωής του στη Γαλλία, όπου και μετακόμισε με την ελπίδα ότι αυτή η κατ’ ιδίαν τριβή με τη χώρα της οποίας την κουλτούρα τόσο αγάπησε, θα τον βοηθούσε να επανακαθορίσει το ποιος είναι. Παρά τα παραπανίσια κιλά και το μούσι, χαρακτηριστικά σημάδια… εγκατάλειψης, συνέχιζε να ασκεί ανίκητη έλξη στις μάζες. Ιδιαίτερα στις γυναίκες, που όμως ολοένα και λιγότερο συχνά μετατρέπονταν από γκρούπις σε ερωτικούς συντρόφους. Το αλκοόλ ήταν πλέον και σύντροφος και οικογένεια και φίλος. Άλλωστε όπου μπαίνει το οινόπνευμα δεν περισσεύει χώρος για τίποτα άλλο.

Στα live οι θεατές έπαιρναν μια ιδέα του τι συνέβαινε και στις ηχογραφήσεις

Η ραθυμία στη σκηνή, η αργοπορία στις ηχογραφήσεις και κυρίως η δυσκολία του να εκφράσει ενθουσιασμό για κάτι νέο μαρτυρούσαν έναν άνθρωπο που δεν βρισκόταν σε εγρήγορση, αλλά τελούσε υπό καθεστώς ολικής παραίτησης. Η απόφασή του να ζήσει για ένα διάστημα στο Παρίσι αντιμετωπίστηκε από το περιβάλλον και τους συνεργάτες του ως ευλογία. Οι πωλήσεις δίσκων δεν πήγαιναν ποτέ καλύτερα και ο Μόρισον θα είχε την ευκαιρία για μια… αγρανάπαυση που θα τον βοηθούσε να ανακάμψει και παράλληλα θα μασκάρευε την κατάστασή του από το κοινό που αργά ή γρήγορα θα καταλάβαινε… Ήδη μια σειρά συναυλιών είχε ματαιωθεί σκορπώντας ερωτηματικά για το τι συνέβαινε με τον νεαρό ποιητή και την μπάντα του. Στο κάτω-κάτω εκεί δεν θα ήταν μόνος, αλλά θα ξαναέσμιγε με την αγαπημένη του από τα χρόνια του Πανεπιστημίου, Πάμελα Κούρσον. Ίσως αυτή θα τον βοηθούσε να επανασυνδεθεί με τον ατίθασο νέο που αμφισβητούσε τις εξουσίες και γυρνούσε την πλάτη στις συμβάσεις.

Ίσως η Πάμελα να μπορούσε να τα κάνει όλα αυτά. Σε καμία περίπτωση, όμως, δεν ήταν σε θέση εκείνη η γυναίκα να τον κάνει να αφήσει οριστικά πίσω του τις έξεις των οποίων ήταν σκλάβος, με τίμημα την έμπνευσή του

Χρήστης ηρωίνης εκείνη, πώς θα ήταν δυνατόν να τον κάνει να γυρίσει την πλάτη του σε αλκοόλ και κοκαΐνη; Άλλωστε, το Παρίσι απείχε πολύ από αυτό των λογοτεχνών που τον γοήτευαν. Ή από εκείνο το οποίο επέλεξε ως σημείο εξόδου από αυτό τον κόσμο ο αγαπημένος του Όσκαρ Γουάιλντ. Η έκρηξη της δημοφιλίας στη χρήση ηρωίνης στις αρχές της δεκαετίας του ’70 έκανε την πρωτεύουσα της Γαλλίας περίπου αγνώριστη ακόμη και συγκρινόμενη με τα τέλη του ’60. Ωστόσο, σχεδόν σαν από θαύμα, για τον Μόρισον φάνηκε να είναι αυτό που ζητούσε. Κατά τη διάρκεια των ατέλειωτων περιπάτων, ο τραγουδιστής έμοιαζε να πλησιάζει σε μια λυτρωτική επιστροφή σε μια καλύτερη εκδοχή του εαυτού του. Με το καμουφλάζ του μποέμ λουκ που αντικατέστησε τον σκληρό ρόκερ να προσφέρει ανωνυμία και διακριτικότητα, οι πιθανότητες έδειχναν να είναι με το μέρος του. Η απώλεια κιλών και το χαμόγελο στο πρόσωπό του ήταν μάρτυρες που συνηγορούσαν στην πολυπόθητη αλλαγή. Αποδείχτηκε φευγαλέα κι εύθραυστη.

Η συμπεριφορά του άρχισε να αποκτά χαρακτήρα διπολικότητας

Η ακολουθία περιόδων πνευματικής διαύγειας από άλλες πλήρους παράδοσης στα ναρκωτικά δοκίμασαν τις αντοχές του σώματος και της ψυχής του. Κι όσο το πρώτο γέμιζε με ουσίες για να καλύψει τα κενά της δεύτερης, ο Μόρισον μετατρεπόταν σε κάτι πολύ διαφορετικό από το νόημα της επιγραφής «κατά τον Δαίμονα εαυτού» που τελικά γράφτηκε στον τάφο του. Αντίθετα από ό,τι ενδεχομένως πιστεύουν πολλοί, ο «Δαίμων εαυτός» είναι η ένωση του θεϊκού με το ανθρώπινο και η κοινή πορεία τους σε μια ζωή χωρίς τις υποχρεώσεις που δημιουργούν οι συμβιβασμοί και οι κοινές συμβάσεις.

Οι αστικοί μύθοι που συνοδεύουν το θάνατό του συναγωνίζονται μόνο την υστεροφημία του

Για κάποιους δυσανάλογη του έργου του, για άλλους πολύ μικρή για να τον περιγράψει, η κληρονομιά του δεν θα μπορούσε ποτέ να περιοριστεί στα κουτσομπολιά και στις φήμες για το πώς (ή ακόμα και εάν) έφυγε από τη ζωή. Νεκροψία δεν υπήρξε ποτέ, σε μια προσπάθεια να μην αμαυρωθεί η μνήμη του ίσως. Η Κούρσον υποστήριξε πως ο Μόρισον μπέρδεψε την κοκαΐνη με την ηρωίνη κι αυτό το λάθος πρωτάρη με τις άσπρες και τις καφέ σκόνες ευθύνεται για τον θάνατό του. Η αλήθεια για τις συνθήκες εκτιμάται και εικάζεται εδώ και 46 χρόνια, αλλά δεν αποκαλύπτεται σε κανέναν γιατί την πήρε μαζί του ο ίδιος. Και δεν αποκλείεται η ημερομηνία που ο Μόρισον έκλεισε τα μάτια του να είναι διαφορετική από εκείνη του βιολογικού θανάτου του.

Ίσως στις 3 Ιουλίου του 1971 το κορμί να επισφράγισε το αντίο που είχε πει μήνες πριν η ψυχή του όταν σταμάτησε να βρίσκει τροφή σε ποιητές και φιλοσόφους κι άρχισε να ψάχνει γιατρειά σε καταχρήσεις και ουσίες.