Το Finnegans Wake δεν είναι απλά ένα μυθιστόρημα, είναι ένα όνειρο γραμμένο σε σχήμα βιβλίου. Ο James Joyce, αφού άλλαξε την πορεία της σύγχρονης μυθοπλασίας με τον Οδυσσέα, προχώρησε ακόμα περισσότερο σε αυτό το παράξενο, δύσκολο και εκπληκτικό έργο. Δεν ήθελε απλώς να πει μια ιστορία. Ήθελε να απαθανατίσει τον τρόπο που κινείται το μυαλό που κοιμάται: σπασμένο, μουσικό, μυστηριώδες, παιχνιδιάρικο και γεμάτο κρυμμένα νοήματα.
Αρχικά, το Finnegans Wake φαίνεται σχεδόν αδύνατο να διαβαστεί. Η γλώσσα του δεν είναι συνηθισμένα Αγγλικά. Οι λέξεις λυγίζουν, ενώνονται, αναδιαμορφώνονται και γεμίζουν με ηχώ από πολλές γλώσσες. Μια μόνο πρόταση μπορεί να ακούγεται σαν αστείο, προσευχή, τραγούδι και γρίφος ταυτόχρονα. Αλλά η Joyce δεν δημιουργούσε σύγχυση για χάρη της σύγχυσης. Προσπαθούσε να δείξει ότι η ίδια η ανθρώπινη ζωή δεν είναι πάντα ξεκάθαρη. Οι αναμνήσεις, οι επιθυμίες, οι φόβοι, τα όνειρα και οι ιστορίες μας σμίγουν μέσα μας. Η Τζόις μετατρέπει αυτό το εσωτερικό χάος σε λογοτεχνία.
Ο τίτλος προέρχεται από μια παλιά ιρλανδική κωμική μπαλάντα για τον Tim Finnegan, έναν άνθρωπο που πέφτει από μια σκάλα, πιστεύεται ότι είναι νεκρός και στη συνέχεια σηκώνεται ξανά στην ίδια του την αγρυπνία. Στα χέρια της Joyce, αυτή η μικρή κωμική ιστορία γίνεται σύμβολο όλης της ανθρωπότητας. Πέφτουμε, σηκωνόμαστε, πέφτουμε ξανά. Οι πολιτισμοί καταρρέουν και επιστρέφουν. Οικογένειες διαλύονται και ξαναχτίζονται. Η ιστορία επαναλαμβάνεται με νέες μορφές. Ολόκληρο το βιβλίο κινείται σε κύκλο, τόσο όμορφα που η ημιτελής τελευταία του πρόταση συνδέεται με την αρχική γραμμή. Το τέλος γίνεται η αρχή.
Στην καρδιά του βιβλίου βρίσκεται η ιδέα ότι κάθε άνθρωπος κουβαλάει μέσα του ολόκληρο τον κόσμο. Οι χαρακτήρες δεν είναι σταθεροί με την συνηθισμένη έννοια. Αλλάζουν, αλλάζουν και γίνονται σύμβολα. Ένας πατέρας γίνεται ήρωας που πέφτει. Η μάνα γίνεται ποτάμι. Τα παιδιά γίνονται φωνές εξέγερσης, μνήμης και ανανέωσης. Το Δουβλίνο γίνεται ο κόσμος. Μια μόνο οικογένεια γίνεται ανθρώπινη ιστορία. Η Joyce παίρνει τις μικρές λεπτομέρειες της συνηθισμένης ζωής και τις κάνει τεράστιες, λες και κάθε σπίτι περιέχει ένα σύμπαν.
Αυτό που κάνει το Finnegans Wake συναρπαστικό είναι ότι μας ζητά να διαβάσουμε διαφορετικά. Δεν μπορούμε να το προσεγγίσουμε σαν ένα κανονικό μυθιστόρημα, περιμένοντας μια ευθεία πλοκή και σαφή εξήγηση. Πρέπει να την ακούσουμε. Πρέπει να αφήσουμε τους ήχους, τους ρυθμούς, τα αστεία και τις παράξενες εικόνες να μας δουλεύουν αργά. Είναι πιο κοντά στη μουσική παρά στην συνηθισμένη αφήγηση. Μερικές φορές μοιάζει με ανοησία, αλλά μετά ξαφνικά μια φράση ανοίγει σαν παράθυρο και νιώθουμε κάτι βαθύ και αρχαίο από πίσω.
Η ομορφιά του Finnegans Wake βρίσκεται στο θάρρος του. Η Joyce εμπιστευόταν τη γλώσσα τόσο απόλυτα που την διέλυσε και την έφτιαξε ξανά. Πίστευε ότι οι λέξεις μπορούν να φέρουν όχι μόνο νόημα, αλλά μνήμη, μύθο, γέλιο, ιστορία και όνειρα. Το μυθιστόρημα μπορεί να είναι δύσκολο, αλλά είναι δύσκολο γιατί προσπαθεί να χωρέσει υπερβολικά: την πτώση του ανθρώπου, τη ροή του χρόνου, τον κύκλο της γέννησης και του θανάτου, την κωμωδία της ανθρώπινης αδυναμίας και το μυστήριο της ίδιας της ύπαρξης.
Τελικά, το Finnegans Wake δεν είναι ένα βιβλίο που πρέπει να κατακτηθεί. Είναι ένα βιβλίο που πρέπει να μπει. Δεν δίνει εύκολα τον εαυτό του, αλλά ίσως αυτό είναι το θέμα. Η ίδια η ζωή δεν είναι πάντα ξεκάθαρη, και οι βαθύτερες αλήθειες συχνά έρχονται σε εμάς σε κομμάτια. Το τελευταίο αριστούργημα της Joyce μας υπενθυμίζει ότι κάτω από όλη τη σύγχυση, όλες τις αποτυχίες μας και όλες τις επαναλαμβανόμενες πτώσεις μας, υπάρχει ακόμα κίνηση, ανανέωση και επιστροφή.
Ξυπνάμε, πέφτουμε, ονειρευόμαστε, σηκωνόμαστε - και η ιστορία αρχίζει ξανά.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου