Σάββατο, 15 Σεπτεμβρίου 2012

Έκτωρ Κακναβάτος

Φιγούρα πλάι στον άνεμο με δυο θανάσιμα φεγγάρια.
Το που στέγαζες πράγματα
υστέρα που πάλι πράγματα
κ’ υστέρα που προχώρησες μέσα στα πράγματα
και που σαν έφτασες ως τους πυρήνες
...
δεν είχες άλλη κβάντωση.
Θυμόσουν μόνο τα χειρόκτια τα Επιφάνεια
την παρθένο αντιλόπη χαμένη μες στους πάγους
κ’ εκείνο το χαμόγελο στο φεγγίτη του μουσείου
σαν ειρωνική ημισέληνος, ποτέ αφή.
Ύστερα –είναι κι αυτός ό χρόνος βλέπεις
που χώνεται στα πόδια μας–
άνοιξε ή τρύπα στα ύφαλα
το μέγιστο ναυάγιο πολτώδες
σαν το εδώ και σαν το τώρα των αρχιερέων.

Πότε με τέτοια τελειότητα και πού
δοθήκανε στις μνήμες οι λεμβούχοι;

Έκτωρ Κακναβάτος, 1972

Παρασκευή, 14 Σεπτεμβρίου 2012

Ζ.Α. Μιλέρ - τι είναι ψυχανάλυση;

Πουθενά στον κόσμο δεν υπάρχει δίπλωμα ψυχαναλυτή. Και τούτο όχι τυχαία ούτε από αμέλεια, αλλά για λόγους σχετικούς με την ουσία τού τι είναι ψυχανάλυση. Δε γίνεται να φανταστεί κανείς από ποια δοκιμασία ικανοτήτων μπορεί να εξαρτάται η ιδιότητα του ψυχαναλυτή, τη στιγμή που η άσκηση της ψυχανάλυσης είναι ιδιωτικής τάξεως και αφορά την εκμυστήρευση που κάνει ο ασθενής των πιο ενδόμυχων σκέψεών του σ’ έναν ψυχαναλυτή. Ας δεχτούμε πως ο ψυχαναλυτής απαντάει στην εκμυστήρευση με μια λειτουργία που είναι η ερμηνεία, και η οποία αναφέρεται σε ό,τι ονομάζουμε ασυνείδητο. Μήπως θα μπορούσε αυτή η λειτουργία να αποτελέσει υλικό για την εν λόγω δοκιμασία;
- Πόσο μάλλον που η ερμηνεία δεν αποτελεί προνόμιο της ψυχανάλυσης, αλλά τη χρησιμοποιεί και οποιαδήποτε κριτική μελέτη κειμένων, τεκμηρίων ή επιγραφών. Όμως, το φροϋδικό ασυνείδητο συγκροτείται μόνο μέσα στη σχέση ομιλίας που προανέφερα, δεν επικυρώνεται έξω από αυτήν, και η ψυχαναλυτική ερμηνεία δεν καθίσταται προφανής από μόνη της, αλλά μέσα από τα, απρόβλεπτα, αποτελέσματα που επιφέρει σ’ εκείνον που τη δέχεται, και μάλιστα μέσα στο πλαίσιο αυτής της σχέσης. Δεν βγαίνουμε από αυτήν.
Συνάγεται λοιπόν ότι μόνο ο αναλυόμενος θα ήταν σε θέση να κληθεί για να πιστοποιήσει την ικανότητα του ψυχαναλυτή, εάν τη μαρτυρία του δεν την παραποιούσε η μεταβίβαση που εγκαθίσταται με ευκολία από την αρχή. Κι έτσι βλέπουμε ήδη ότι η μόνη παραδεκτή μαρτυρία, η μόνη που μπορεί να δώσει κάποια σιγουριά για την εργασία που έγινε, είναι η μαρτυρία ενός αναλυομένου μετά τη μεταβίβαση, εφόσον ο ίδιος θέλει να υπηρετήσει την υπόθεση της ψυχανάλυσης. Αυτό που προσδιορίζω ως μαρτυρία του αναλυομένου αποτελεί τον πυρήνα της διδασκαλίας της ψυχανάλυσης, στο βαθμό που η διδασκαλία αυτή απαντάει στο ερώτημα τι μπορεί να μεταδοθεί στο κοινό από μια εμπειρία ουσιαστικά ιδιωτική. Αυτή τη μαρτυρία, ο Ζακ Λακάν την καθιέρωσε με την ονομασία la passe, το πέρασμα (1967). Για την ψυχαναλυτική διδασκαλία προσδιόρισε ένα ιδανικό, le mathème2, το μαθήμιο (1974). Από την passe ως τη διδασκαλία υπάρχει μια ολόκληρη διαβάθμιση: η μαρτυρία της passe, εμποτισμένη ακόμη από την ιδιαιτερότητα του υποκειμένου, απευθύνεται σ’ έναν περιορισμένο κύκλο, στο εσωτερικό της ψυχαναλυτικής ομάδας. Η διδασκαλία του μαθημίου, που οφείλει να είναι αποδεικτική, απευθύνεται προς όλους
– και εδώ η ψυχανάλυση συναντάει το Πανεπιστήμιο.
Το πείραμα συνεχίζεται στη Γαλλία εδώ και δεκατέσσερα χρόνια. Έχει εξαπλωθεί με τη δημιουργία πολλών Τμημάτων (ή Ακαδημιών ή Παραρτημάτων) Κλινικών Σπουδών ανά τη Γαλλία και την Ευρώπη. Πρέπει να πω ξεκάθαρα τι ισχύει και τι δεν ισχύει γι’ αυτή τη διδασκαλία.
- Είναι πανεπιστημιακή. είναι συστηματική και διαβαθμισμένη.
παρέχεται από διδάσκοντες καταρτισμένους. η παρακολούθησή της πιστοποιείται από διπλώματα.- Δεν αποτελεί άδεια για την άσκηση της ψυχανάλυσης. Τον επιτακτικό κανόνα που διατύπωσε ο Φρόιντ ότι ένας ψυχαναλυτής πρέπει να είναι αναλυμένος, όχι μόνο τον επιβεβαίωσε ο Λακάν, αλλά τον ριζοσπαστικοποίησε δηλώνοντας ότι μοναδικό τέλος μιας ψυχανάλυσης είναι η παραγωγή ενός ψυχαναλυτή. Η παραβίαση αυτής της ηθικής πληρώνεται ακριβά
– και σε όλες τις περιπτώσεις, από εκείνον που τη διαπράττει.
Είτε γίνεται στο Παρίσι, τις Βρυξέλες ή τη Βαρκελώνη, είτε σε πλαίσιο κρατικό ή ιδιωτικό, η διδασκαλία έχει λακανικό προσανατολισμό. Οι αποδέκτες της χαρακτηρίζονται συμμετέχοντες: όρος προτιμότερος από τον όρο φοιτητής, ώστε να υπογραμμίζεται ο υψηλός βαθμός πρωτοβουλίας που τους παρέχεται
– η εργασία που πρέπει να επιτελέσουν δεν τους ζητείται επιτακτικά, αλλά εξαρτάται από τους ίδιους. θα γίνει με καθοδήγηση και θα αξιολογηθεί. Δεν αποτελεί παράδοξο ότι οι αυστηρότερες απαιτήσεις αφορούν εκείνους που επιδίδονται σε μια διδακτική λειτουργία στο Φροϊδικό Πεδίο, η οποία δεν έχει προηγούμενο: διότι η γνώση αντλεί μεν το κύρος της από τη συνοχή της, η αλήθεια της όμως βρίσκεται στο ασυνείδητο, δηλαδή σε μια γνώση όπου δεν υπάρχει κανένας για να πει “ξέρω”, πράγμα που σημαίνει ότι προϋπόθεση για να παρέχει κάποιος μια διδασκαλία είναι να την υποστηρίζει με πρωτότυπη επεξεργασία, όσο ταπεινή κι αν είναι. Αυτή η διδασκαλία ξεκινάει από το κλινικό της μέρος.
Η κλινική δεν είναι επιστήμη, δηλαδή γνώση που να αποδεικνύεται: είναι γνώση εμπειρική, που δεν διαχωρίζεται από την ιστορία των ιδεών. Διδάσκοντας την κλινική αναπληρώνουμε τα ελαττώματα μιας ψυχιατρικής, η οποία, από τότε που προόδευσε η χημεία, τείνει συχνά να παραμελεί τους θησαυρούς της κλασικής περιόδου της. εισάγουμε επίσης εκεί ένα στοιχείο βεβαιότητας (το μαθήμιο της υστερίας). Οι παρουσιάσεις ασθενών συμβάλλουν στον εμπλουτισμό αυτής της διδασκαλίας. Όπως είχε γίνει και παλαιότερα υπό την καθοδήγηση του Λακάν, θα προχωρήσουμε βήμα προς βήμα.
15 Αυγούστου 1988

Πέμπτη, 13 Σεπτεμβρίου 2012

Homo hominis lupus

Το κομματι της πραγματικοτητας που κρυβεται πισω απο ολα αυτα και το αρνουμαστε ευχαριστως,

ειναι οτι ο ανθρωπος δεν ειναι ενα πραο αξιαγαπητο πλασμα,

που το πολυ-πολυ θα αμυνθει οταν του επιτεθουν, αλλα οτι στον ορμικο του εφοδιασμο μπορει να συμπεριλαμβανει και μια σημαντικη ποσοτητα επιθετικης τασης.

Γι' αυτο ο πλησιον του δεν του ειναι μονο πιθανος βοηθος και σεξουαλικο υποκείμενο, αλλα και πειρασμος για να ικανοποιησει πανω του την επιθετικοτητα του, να εκμεταλευθει την εργασια του χωρις αμοιβη, να τον μεταχειρισθει σεξουαλικα χωρις την συγκαταθεση του, να σφετερισθει την περιουσια του, να τον βασανισει, να τον ταπεινωσει, να του προξενησει πονους και να τον σκοτωσει.

Homo hominis lupus.  "ο ανθρωπος για τον ανθρωπο λυκος"

Ποιος εχει το θαρρος μετα απο ολες αυτες τις εμπειριες της ζωης και της ιστοριας να αμφισβητησει αυτη την φραση; Ας αναλογισθουμε τις φρικαλεοτητες της μεταναστευσης των λαων, των εισβολων των Ουννων των Μογγολων του Τζενγκις Χαν και του Ταμερλανου, της καταληψης της Ιερουσαλημ απο τους "ευσεβεις" σταυροφορους  και ακομη τις ωμοτητες του τελευταιου παγκοσμιου πολεμου, θα αναγκασθουμε να υποκλιθουμε ταπεινα στην ορθοτητα αυτης της αποψης."    

Σ. ΦΡΟΥΝΤ -"Η δυσφορία στόν πολιτισμό'' (απόσπασμα) 1930.